Tuesday, November 6, 2012

Gospodarstwo domowe

Gospodarstwo domowe - jeden z przedmiotów gospodarczych podnajmujący decyzje dotyczące konsumpcji na podstawie własnych preferencji oraz istniejących ograniczeń obiektywnych (poziomu dochodów, cen dóbr usług etc.). Członków gospodarstwa domowego nazywa sie konsumentami.

Użyteczność - pojęcie subiektywne wyrażające zadowolenie (przyjemność korzyść), jakie daje konsumentowi konsumpcja określonego dobra lub usługi. 

Użyteczność całkowita - to łączna suma zadowolenia jakie osiąga konsument z konsumpcji określonej ilości danego dobra lub usługi czy też z jej/jego konsumpcji w określonym czasie. 

Użyteczność krańcowa - to dodatkowa korzyść jaką czerpie konsument ze zwiększenia konsumpcji określonej ilości danego dobra lub usługi o kolejna jednostkę.

Nadwyżka konsumenta - oblicza się ją pomniejszając wyrażoną w jednostkach pieniężnych wielkość użyteczności całkowitej, którą konsument osiąga z konsumpcji określonej ilości danego dobra lub usługi (stanowiąca sumę użyteczności krańcowych poszczególnych nabywanych jego/jej jednostek) o łączną kwotę wydatków poniesionych na jego/jej nabycie. Występuje tylko wówczas gdy w ocenie konsumenta użyteczność całkowita danego dobra lub usługi przewyższa jego/jej wartość rynkową. 

Postępowanie racjonalne - to takie wewnętrznie spójne postępowanie jednostki, które umożliwia jej  osiągnięcie maksymalnej łącznej satysfakcji (użyteczności całkowitej). Może się ono odbywać na drodze minimalizacji nakładów, przy założonym stopniu realizacji celu lub maksymalizacji efektów, przy danej wielkości ponoszonych na ich osiągnięcie nakładów.  

Aksjomaty racjonalnego postępowania - to założenia o fundamentalnym znaczeniu dla teorii wyboru gospodarstwa domowego. Wśród nich wyróżnia się: 
  • aksjomat kompletności (zupełności) preferencji stwierdzający, że każde dwa koszyki dóbr lub/i usług mogą być przez konsumenta ze sobą porównywane - tym samym potrafi on dokonać wewnętrznie spójnych wyborów spośród dostępnych mu koszyków dóbr lub/i usług w celu maksymalizacji swojego zadowolenia (użyteczności całkowitej). 
  • aksjomat zwrotności preferencji na podstawie którego przyjmuje sie że każdy koszyk dóbr lub/i usług jest tak samo preferowany przez konsumenta jak koszyk identyczny 
  • aksjomat przechodniości preferencji implikujący, że jeżeli konsument np. bardziej ceni dobro A niż B, dobro Be bardziej zaś niż C to dla wewnętrznej spójności jego wyborów musi przedkładać dobro A nad C
  • aksjomat optymalizacji zgodnie z którym twierdzi się że konsument dokonuje spośród zbioru możliwych alternatywnych rozwiązań, wyboru takiego rozwiązania, które umożliwia mu osiągnięcie maksymalnej użyteczności całkowitej
Postępowanie irracjonalne - to takie postępowanie jednostki które jest wewnętrznie niespójne lub też sprzeczne z najlepiej pojętym interesem własnym, czego jednostka jest świadoma w momencie jego podejmowania. 

Prawo malejącej użyteczności krańcowej (I prawo Gossena) - w miarę wzrostu ilości konsumowanego danego dobra lub usługi użyteczność krańcowa osiągana z każdej kolejnej jednostki tego dobra lub usługi jest coraz mniejsza. 

II prawo Gossena - maksymalne zadowolenie z konsumpcji dóbr lub/i usług konsument osiąga wówczas kiedy stosunki użyteczności krańcowych do cen dla wszystkich nabywanych przez niego dóbr lub/i usług są sobie równe. 

Krzywa obojętności konsumenta (krzywa jednakowej użyteczności) - przedstawia różne kombinacje ilościowe dwóch dóbr lub/i usług (koszyków konsumpcji), spośród których wybór dla konsumenta jesy obojętny, gdyż dają mu taki sam poziom zadowolenia (czyli charakteryzują się jednakowym stopniem użyteczności całkowitej). Poszczególne krzywe obojętności przedstawiają uporządkowany system preferencji względem dóbr lub/i usług.  

Mapa obojętności konsumenta - nieskończony zbiór krzywych obojętności danego konsumenta.

Krańcowa stopa substytucji (zwana czasem krańcową skłonnością do płacenia) - informuje z jakiej konsumowanej ilości jednego dobra lub usługi będzie skłonny zrezygnować konsument, jeżeli chce zwiększyć spożycie innego dobra lub usługi o jednostkę jednocześnie zachować niezmienny poziom użyteczności całkowitej. Dla wypukłej krzywej obojętności wartość bezwzględna krańcowej stopy substytucji wykazuje tendencję malejącą, co oznacza że konsument, dążąc do zachowania niezmiennego poziomu użyteczności całkowitej, skłonny będzie poświęcać coraz mniejszą ilość danego dobra lub usługi dla wzrostu spożycia innego dobra lub usługi o kolejne jednostki.

Linia budżetowa konsumenta - zbiór punktów przedstawiający wszystkie kombinacje ilościowe dwóch dóbr lub/i usług jakie konsument może nabyć rozporządzając danym dochodem, przy określonych cenach tych dóbr lub/i usług. Nachylenie linii budżetowej zależy wyłącznie od stosunku cen rozpatrywanych dóbr lub/i usług, jej położenie zaś od realnego poziomu dochodu, którym dysponuje konsument.

Koszyk dóbr lub/i usług - określona kombinacja ilościowa dóbr lub/i usług nabywanych przez konsumenta.

Dochód nominalny (pieniężny) -  to całkowita kwota pieniężna, jaką uzyskuje konsument z tytułu produkcyjnego udostępnienia posiadanych czynników wytwórczych (zwłaszcza wykonywanej pracy) wraz z ewentualnymi świadczeniami socjalnymi ze strony państwa.

Dochód realny - wyraża go koszyk dóbr lub/i usług dostępny konsumentowi za określony dochód pieniężny (nominalny).

Równowaga (optimum) konsumenta - sytuacja w której konsument przy danym ograniczeniu budżetowym osiąga maksymalną użyteczność całkowitą z realizacji określonej struktury konsumpcji. Graficznie optimum konsumenta przedstawia punkt styczności najwyżej położonej - spośród osiągalnych - krzywej obojętności z daną linią budżetową, w którym krańcowa stopa substytucji rozpatrywanych dóbr lub/i usług zrównuje się za stosunkiem ich cen.

Krzywa dochód-konsumpcja (ścieżka ekspansji dochodowej) - przedstawia zmianę użyteczności całkowitej, osiąganej przez konsumenta z konsumpcji dóbr lub/i usług jaka nastąpiła pod wpływem zmiany jego dochodu (ceteris paribus).

Krzywa cena-konsumpcja (ścieżka ekspansji cenowej) - przedstawia jak zienia się struktura konsumowanych dóbr lub/i usług pod wpływem zmiany ceny jednego/jednej z nich (ceteris paribus).












Tuesday, October 16, 2012

Rynek

Teoria rynku

Rynek - pojawia się jeżeli transakcje dokonywane są masowo.

Podział rynków ze względu na:
  • rodzaj towarów (dóbr konsumpcyjnych itp.)
  • zakres wymiany (lokalny, światowy)
  • legalność przedmiotu transakcji (legalne, półlegalne, nielegalne - czarne)
Rynek (Konkurencja doskonała --> szczególny przypadek rynku)
  • jednorodny produkt (równość produktu)
  • tak duża liczba podmiotów (kupujących i sprzedających) że nie mają oni wpływu na ceny 
  • pełna informacja rynkowa (wszyscy wiedza wszystko)
  • swoboda wejścia/wyjścia na rynek 
  • wszystkie podmioty dążą do maksymalizacji korzyści (kupujący --> zadowolenia sprzedający --> zysków)
jest to model rynku idealnego, w rzeczywistości pewne podobieństwa do wyżej zaprezentowanego rynku występują na rynku towarów i płodów rolnych lub rybku instrumentów finansowych


Popyt

Popyt - relacja zachodząca pomiędzy ceną dobra lub usługi a jego/jej ilością jaką konsumenci są skłonni (i są w stanie) nabyć w określonym czasie (ceteris paribus). Graficznie relację tę przedstawia się za pomocą krzywej popytu.



Funkcja popytu - relacja (zależność funkcyjna) pomiędzy CENĄ i ILOŚCIĄ danego dobra\usługi jaka konsumenci są skłonni (i w stanie) nabyć (ceteris paribus).  

Krzywa popytu jest zależnością funkcyjną pomiędzy ceną dobre a ilością nabywaną (najczęściej obrazowana graficznie).



Prawo popytu
 stwierdza że wzrost (spadek) ceny danego dobra lub usługi powoduje spadek (wzrost) ilości nabytej tego dobra lub usługi (ceteris paribus). Graficznym wyrazem działania prawa popytu jest ruch wzdłuż krzywej popytu.


Poza cenowe determinanty popytu:
  • dochody i majątek
  • liczba kupujących na danym rynku
  • ceny dóbr substytucyjnych i komplementarnych 
  • oczekiwania zmiany ceny dobra
  • oczekiwania zmiany dochodów
  • moda, gusta, preferencje kupujących
  • struktura demograficzna
  • czynniki polityczne i gospodarcze
  • czynniki losowe


Zmiana popytu
 -zmiana zapotrzebowanej ilości określonego dobra lub usługi przy każdej cenie, spowodowana działaniem innych czynników niz zmiana ceny (np. zmiana poziomu dochodów realnych gospodarstwa domowego, cen dóbr substytucyjnych , układu preferencji)






Popyt indywidualny, a rynkowy 
  • popyt na dobra i usługi definiowany jest dla pojedynczego gospodarstwa domowego jak i dla grupy gospodarstw domowych zgłaszających zapotrzebowanie na dobra i usługi na rynku 
  • popyt rynkowy (popyt grupy gospodarstw domowych) to suma łącznego zapotrzebowania na dobra i usługi w pewnym okresie czasu zgłoszonego przez wszystkie gospodarstwa domowe nabywające na rynku dobra i usługi 

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Wieloczynnikowa funkcja podaży





Funkcja podaży wyraża zależność funkcyjną między oferowaną na sprzedaż ilością danego dobra a jego ceną oraz innymi czynnikami niecenowymi.  

Podaż

Podaż - relacja zachodząca pomiędzy ceną danego dobra lub usługi a jego/jej ilością jaką skłonni są zaoferować do sprzedaży producenci w określonym czasie (ceteris paribus). Graficzne relacje przedstawia się z pomocą krzywej podaży.


Wielkość podaży
 konkretna (określona) ilość dobra lub usługi jaką producenci są skłonni dostarczyć na rynek w określonym czasie przy danej jego/jej cenie. W ujęciu graficznym  wielkość podaży reprezentują poszczególne punkty na krzywej podaży.


Prawo podaży 
stanowi że wraz ze wzrostem (spadkiem) ceny danego dobra lub usługi rośnie (spada) oferowana ilość tego dobra lub usługi (ceteris paribus). Graficznym obrazem działania prawa podaży jest ruch wzdłuż krzywej podaży.


Poza cenowe determinanty podaży:
  • ceny czynników wytwórczych
  • zmiana technologii 
  • liczba producentów danego dobra
  • zmiany cen czynników wytwórczych 
  • działalność interwencyjna rządu
  • czynniki losowe


Zmiana podaży
zmiana oferowanej ilości określonego dobra lub usługi przy każdej cenie, spowodowana działaniem innych czynników niż zmiana jego/jej ceny (np. zmiana kosztów produkcji, techniki, wytwarzania, polityki podatkowej, warunków naturalnych etc.)



Indywidualna i rynkowa krzywa podaży???:
  • podaż dóbr i usług dla pojedyńczej firmy i dla grupy firm działająch na rynku
  • podaz rynkowa to ilość dóbr i usług oferowanych do sprzedaży przy danej cenie i w danym czasie przez wszystkie firmy na rynku

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Równowaga rynkowa
(krzywa popytu i podaży)

sytuacja w której przy określonej cenie zrównuje się ilość oferowana z ilością na kótrą zgłoszono zapotrzebowanie 
  • istnieje tylko jedna taka cena (cena równowagi) przy której wielkość podaży zrównuje się z wielkością popytu 




Mechanizm rynkowy 

proces wzajemnego oddziaływanie na siebie elementów rynku (popytu i podaży) w dążeniu do równowagi rynkowej


Efektywność rynku doskonale konkurencyjnego 






Elastyczność
  • cenowa
  • dochodowa
  • mieszana
Elastyczność cenowa popytu 


utarg całkowity = cena*ilość

Rodzaje elastyczności cenowej popytu i ich charakterystyka: 

  • Elastyczność łukowa:
    - odnosi się do pewnego odcinak krzywej popytu 
  • Elastyczność punktowa:
    - odnosi się do poszczególnych punktów krzywej
    - miara elastyczności jest tym dokładniejsza im mniejsze są analizowane zmiany ilości nabywanej oraz ceny danego dobra
    - przyjmujemy założenie że wszystkie zmiany które będziemy analizować są zmianami małymi (w punkcie)

Determinanty elastyczności cenowej popytu: 

  • poziom ceny
  • wysokość dochodu (i udział wydatków na dane dobro w całości wydatków)
  • dostępność substytutów (im większa tym większa elastyczność)
  • gusty nabywców
  • rodzaj dobra (sól a egzotyczne wakacje)
  • szerokość kategorii dobra (inna elastyczność na daną markę papierosów, a inna na papierosy ogólnie)
  • długość okresu pomiaru (im dłuższy okres tym pełniejsze dostosowanie nabywców przez wykorzystanie substytutów)


Elastyczność cenowa podaży



Determinanty elastyczności cenowej podaży: 
  • rodzaj towaru (dzieła sztuki, zasoby naturalne - mała elastyczność)
  • możliwość przestawienia się na inna produkcję (czy można szybko ją zmienić - wtedy elastyczność jest wyższa)
  • koszty pozyskiwania nowych czynników produkcji 
  • czasu
    • bardzo krótki okres - krzywa podaży jest pionowa lub prawie pionowa (nie ma możliwości wzrostu podaży w danej chwili)
    • krótki - możliwość zwiększenia podaży w ramach danego potencjału produkcyjnego; niewielka elastyczność (normalne położenie - funkcja rosnąca)
    • długi okres czasu - duże możliwości zwiększenia podaży np. rozbudowa mocy i zmiana technologii (linia podaży jest bardziej pozioma niż w przypadku krótkiego okresu 


Interwencja państwa na rynkach 

Ceny minimalne i maksymalne -->

Wpływ podatków na popyt i podaż 


Wpływy do budżetu = Q * T 
Q- 
T - podatki

Efektywność rynku









Mikro - Pojęcia (Rozdział II)

Rynek - ogół transakcji kupna i sprzedaży dóbr oraz usług wraz z zespołem warunków w jakich one przebiegają.

Popyt - relacja zachodząca pomiędzy ceną dobra lub usługi a jego/jej ilością jaką konsumenci są skłonni (i są w stanie) nabyć w określonym czasie (ceteris paribus). Graficznie relację tę przedstawia się za pomocą krzywej popytu.

Wielkość popytu - to konkretna (określona) ilośc dobra lub usługi na którą konsumenci zgłaszają zapotrzebowanie w określonym czasie przy danej jego cenie. W ujęciu graficznym wielkość popytu obrazują  poszczególne punkty na krzywej popytu.

Prawo popytu - stwierdza że wzrost (spadek) ceny danego dobra lub usługi powoduje spadek (wzrost) ilości nabytej tego dobra lub usługi (ceteris paribus). Graficznym wyrazem działania prawa popytu jest ruch wzdłuż krzywej popytu.

Paradoks Giffena - wyjątek od prawa popytu, a wię sytuacja w której zmiana wielkości popytu na dane dobro następuje w tym samym kierunku co zmiana jego ceny (ceteris paribus). Odnosi się on do zachowań konsumpcyjnych najuboższych gospodarstw domowych w przypadku których notuje się w ich budżetach wysoki udział wydatków na określone dobra  niższego rzędu (podrzędne) nie posiadające w tej grupie dóbr bliskich substytutów (przez co gospodarstwa te nie są w stanie są w stanie wyeliminować ich z koszyka nabywanych dóbr i usługo). Dobra podrzędne w których przypadku  zachodzi ten paradoks określa się mianem dóbr Giffena.

Paradoks Veblena (efekt snoba)  -

Zmiana popytu - zmiana zapotrzebowanej ilości określonego dobra lub usługi przy każdej cenie, spowodowana działaniem innych czynników niz zmiana ceny (np. zmiana poziomu dochodów realnych gospodarstwa domowego, cen dóbr substytucyjnych =, układu preferencji)

Podaż - relacja zachodząca pomiędzy ceną danego dobra lub usługi a jego/jej ilością jaką skłonni są zaoferować do sprzedaży producenci w określonym czasie (ceteris paribus). Graficzne relacje przedstawia się z pomocą krzywej podaży.

Wielkość podaży - konkretna (określona) ilość dobra lub usługi jaką producenci są skłonni dostarczyć na rynek w określonym czasie przy danej jego/jej cenie. W ujęciu graficznym  wielkość podaży reprezentują poszczególne punkty na krzywej podaży.

Prawo podaży - stanowi że wraz ze wzrostem (spadkiem) ceny danego dobra lub usługi rośnie (spada) oferowana ilość tego dobra lub usługi (ceteris paribus). Graficznym obrazem działania prawa podaży jest ruch wzdłuż krzywej podaży.

Zmiana podaży - zmiana oferowanej ilości określonego dobra lub usługi przy każdej cenie, spowodowana działaniem innych czynników niż zmiana jego/jej ceny (np. zmiana kosztów produkcji, techniki, wytwarzania, polityki podatkowej, warunków naturalnych etc.)

Cena - pieniężny ekwiwalent jednostki towaru.

Cena równowagi - cena przy której większość popytu na dane dobro lub usługę zrównuje się z wielkością jego podaży. Graficznie wyznacza ją punkt przecięcia się krzywej popytu z krzywą podaży.

Cena minimalna - cena ustalona przez rząd poniżej której dane dobro lub usługa nie mogą być sprzedawane. Jej wprowadzenie ma sens tylko wówczas gdy jest ona wyższa od ceny równowagi rynkowej.

Monday, October 15, 2012

Mikro - Pojęcia (Rozdział I)

Ekonomia - nauka zajmująca się działalnością gospodarczą ludzi. Bada w jaki sposób podejmują oni decyzje o wykorzystaniu ograniczonych zasobów w celu wytworzenia dóbr i usług, które mają być w różny sposób zastosowane w sferze produkcji, podziału, wymiany i konsumpcji.

Ograniczoność (rzadkość zasobów) - odnosi się do luki pomiędzy ogólną sumą dóbr i usług, których ludzie potrzebują aby zaspokoić swoje różnorodne potrzeby, a możliwościami ich wytworzenia.

Gospodarka - pewien zbiór powiązanych ze sobą rynków. W zależności od ich zasięgu terytorialnego mówi się o gospodarce lokalnej, regionalnej, krajowej, międzynarodowej i światowej.

Sektor rynkowy - obejmuje tę część działalności gospodarcze, w przypadku której przychody uzyskane przez przedsiębiorstwa ze sprzedaży dóbr i usług w gospodarce pokrywają koszty ich wytworzenia. Wówczas przedsiębiorstwa nie ponoszą strat, a ewentualnie osiągane zyski stanowią istotny czynnik warunkujący rozwój ich działalności produkcyjnej.

Sektor nierynkowy - obejmuje tę część działalności gospodarczej (najczęściej prowadzonej z inicjatywy państwa) w przypadku której dobra i usługi wytwarzane przez przedsiębiorstwa dystrybuowane są nieodpłatnie lub wielkość przychodów uzyskiwanych przez nich ze sprzedaży w gospodarce jest niewystarczalna do pokrycia całkowitych kosztów produkcji. Prowadzenie takiej działalności wymaga jej dotowania przez państwo, ewentualnie przez inne podmioty rynkowe.

Podmioty rynkowe (uczestnicy rynku) - to - w myśli teorii ekonomii - gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa i władza gospodarcza (państwo). Tworzą one podmiotową triadę każdej gospodarki.

Mikroekonomia - gałąź ekonomi zajmująca się badaniem zachowań poszczególnych poszczególnych podmiotów rynkowych lub procesów zachodzących na rynkach poszczególnych dóbr i usług.

Makroekonomia - gałąź ekonomii zajmująca się badaniem współzależności zjawisk i procesów zachodzących w skali całej gospodarki.

Ekonomia pozytywna - zajmuje się opisywaniem rzeczywistości gospodarczej oraz wykrywaniem występujących w niej prawidłowości, będącym obiektywnym i naukowym wyjaśnieniem funkcjonowania gospodarki.

Ekonomia normatywna - zajmuje się oceną rzeczywistości gospodarczej opartą na subiektywnym wartościowaniu zjawisk, formułuje warunki konieczne do uzyskania pożądanych stanów w gospodarce.

Prawa ekonomiczne - to stale powtarzające się związki przyczynowo skutkowe między zjawiskami ekonomicznymi występującymi w procesach rozwoju gospodarczego.

Kategoria ekonomiczna - to pojęcia ogólne które wyraża istotne związki przyczynowo-skutkowe grupy takich samych (jednorodnych) zjawisk ekonomicznych (np. towar, praca, cena, produkcja, akumulacja etc.)

Teoria ekonomiczna - zbiór twierdzeń (sądów ekonomicznych) wyjaśniająca zjawiska i procesy ekonomiczne zachodzące w gospodarce. Najczęściej przyjmuje postać modelu ekonomicznego.

Abstrakcja - pierwszy etap postępowania badawczego w ekonomii, polegający na upraszczaniu badanej rzeczywistości gospodarczej w celu skoncentrowania się na istocie rozpatrywanego problemu. Opiera się na indukcji, czyli wyprowadzeniu, na podstawie obserwacji życia gospodarczego wniosków ogólnych z przesłanek będących poszczególnymi przypadkami określonego zjawiska ekonomicznego.

Stopniowa konkretyzacja - drugi etap postępowania badawczego w ekonomii, mający na celu formułowanie coraz bardziej precyzyjnych wniosków płynących z analizy badanego problemu. Opiera się na dedukcji czyli rozumowaniu polegającym na wyprowadzeniu z ogólnych przesłanek analizowanego zjawiska ekonomicznego szczegółowych wniosków.

Weryfikacja - to trzeci i za razem ostatni etap postępowania badawczego w ekonomii, polegający na konfrontacji sformułowanej teorii ekonomicznej z rzeczywistym przebiegiem procesu gospodarczego, który jest przez nią opisywany, w celu jej przyjęcia lub odrzucenia. Może ona mieć charakter statystyczny lub historyczny.

Klauzula ceteris paribus - założenia stosowane w badaniach ekonomicznych. Polega na przyjęciu jako niezmienne wszystkich elementów modelu ekonomicznego poza badanymi.

Błąd logiczny post hoc ergo propter hoc - w badaniach ekonomicznych ma swoje źródło w nie rozróżnianiu związków przyczynowo-skutkowych od ich związku korelacyjnego. Można go popełnić przyjmując zawsze a priori, że zjawisko bezpośrednio poprzedzające innego zjawisko musi być jego przyczyną.

Błąd logiczny założenia - w badaniach ekonomicznych może być popełniony wówczas gdy to co jest prawdziwe dla części zjawisk ekonomicznych uznane jest tylko na tej podstawie za nieuchronnie prawdziwe dla wszystkich.

Potrzeba - jest to subiektywne odczuwanie braku czegoś, połączone z dążeniem do eliminacji tego stanu.
Dobra gospodarcze (ekonomiczne) - dobra będące efektem działalności gospodarczej człowieka. Icj ilość jest ograniczona w stosunku do naszych potrzeb.

Dobra wolne - dobra nie będące efektem pracy człowieka, ich ilość jest nieograniczona w stosunku do potrzeb ludzkich np. powietrze, światło słoneczne, woda

Usługi - wszelkie czynności związane pośrednio lub bezpośrednio z zaspokajaniem potrzeb człowieka (np. lekarskie, adwokackie, nauczycielskie etc.)

Dobro prywatne - dobro które jest własnością prywatną, jest konsumowane (używane) przez dany podmiot rynkowy z równoczesnym wykluczeniem innych potencjalnych użytkowników.

Dobro publiczne - dobro, z uzyskiwania którego nie można nikogo wyłączyć, może być ono użytkowane przez wielu konsumentów, powiększanie się liczby konsumentów nie eliminuje ani nie pomniejsza możliwości korzystania z niego przez dotychczasowych konsumentów.

Produkcja - świadoma działalność ludzka, przystosowująca zasoby sił przyrody w celu wytworzenia dóbr lub świadczenia usług służących zaspokajaniu potrzeb ludzkich.

Czynniki produkcji (wytwórcze, środki produkcji, zasoby) - wszystkie nagłady stosowanie w procesie  produkcji do wytwarzania dóbr i usług. Tj. praca, ziemia, kapitał i technologia.

Praca - produkcyjne wykorzystanie energii fizycznej oraz umysłowej ludzi.
Ziemia - jako czynnik wytwórczy to jej powierzchnia oraz wszystkie dobra naturalne które moga być wykorzystane w procesie produkcji.

Kapitał - wynik procesu produkcyjnego który może być wykorzystany w kolejnym procesie produkcyjnym np. maszyny, urządzenia, budynki, hale fabryczne, magazyny, środki transportu etc.

Technologia - wiedza na temat produkcyjnego wykorzystania pracy, ziemi i kapitału umożliwiającego zaspokojenie potrzeb społecznych.

Komplementarność - uzupełnianie się czynników wytwórczych w procesie produkcji lub dóbr i usług w procesie konsumpcji konieczne do osiągnięcia pożądanego efektu.

Substytucyjność - możliwość zastępowania jednego środka produkcji przez inny (np. pracy ludzkiej przez maszynę) w procesie produkcji lub wymienialność dóbr i usług w procesie konsumpcji.

Prawo malejących przychodów - orzeka że jesli w procesie produkcji nakłady określonego czynnika wytwórczego będa zwiększane przy niezmienionej wielkości nakładów wszystkich pozostałych środków  produkcji, to dodatkowe jednostki nakładów tego czynnika będą powodowały coraz to mniejsze przyrosty rozmiarów produkcji całkowitej  po przekroczeniu  zaś pewnej wielkości nakładów mogą spowodować  nawet jej absolutny spadek.

Alokacja zasobów - rozmieszczenie pomiędzy różne  zastosowania w społecznym procesie gospodarowania.

Krzywa możliwości produkcyjnych (krzywa transformacji produktu, granica możliwości produkcyjnych) - przedstawia różne kombinacje ilościowe dóbr i/lub usług które mogą być wytworzone gdy wszystkie czynniki wytwórcze są w pełni i efektywnie wykorzystane. Reprezentuje ona najlepszą  do wytworzenia strukturę produkcji przy posiadanym zasobie czynników wytwórczych.

Koszt alternatywny (koszt utraconych możliwości) - wyraża go wartość rozwiązania najbardziej cennego spośród pozostałych, po dokonaniu wyboru, rozwiązań.

Krańcowa stopa transformacji - informuje o wielkości produkcji jednego dobra lub usługi, z której należy zrezygnować, aby uzyskać dodatkową jednostkę drugiego dobra lub usługi w warunkach pełnego i efektywnego wykorzystania wszystkich czynników wytwórczych. Dla wklęsłej krzywej możliwości produkcyjnych wskazuje ona tendencję rosnącą, co oznacza, że zwiększenie produkcji określonego dobra lub usługi o kolejne jednostki wymaga poświęcenia w zamian coraz to większych ilości innego dobra lub usług.

Przewaga komparatywna -

System gospodarczy - zbiór określonych zasad funkcjonowania danej gospodarki narodowej wraz z jej elementami (podmiotami gospodarczymi i rozwiązaniami instytucjonalnymi) w określony sposób powiązanych ze sobą i oddziałujących na siebie. Strukturę systemu gospodarczego tworzą: strafa realna i strefa regulacji.

Strefa realna - materialna baza produkcji wraz z zasobami naturalnymi, wytworzonymi dobrami produkcyjnymi i konsumpcyjnymi oraz z zasobami osobowego czynnika produkcji (pracy).

Strefa regulacji - obejmuje wzajemne oddziaływania decydentów i wykonawców zadań, normy prawne (które są nakazami i nakazami zewnętrznymi), normy wewnętrzne (czyli nakazy i zakazy moralne, którymi kierują się ludzie w swoich decyzjach ekonomicznych), organizacje prowadzące działalność regulacyjną i reguły postępowania tych regulacji.

System nakazowy ( nakazowo-rozdzielczy) - sposób gospodarowania charakteryzujący się państwową własnością środków produkcji, likwidacją rynkowych charakteru gospodarki  oddziaływanie na zachowania podmiotów gospodarczych  poprzez narzędzia administracyjne (dyrektywy), nakazy, zakazy, przydziały, limity, koncesje.

System rynkowy (wolny rynek) - system smoregulacyjny, wykluczającym jakąkolwiek ingerencję centralną w mechanizm gospodarczy.

System gospodarki mieszanej - -system z dualnym układem regulacji, zawiera zarówno samoczynnie działający mechanizm rynkowy, jaki i centralny układ regulacji.

Społeczna gospodarka rynkowa - system gospodarki rynkowej z zabezpieczeniem socjalnym obywateli przed negatywnymi skutkami działania mechanizmu rynkowego (np. inflacja i bezrobocie), realizowany metodami niepodważającymi reguł gospodarki rynkowej.

Mechanizm mikroregulacji - wzajemne oddziaływania regulacyjne zachodzące wewnątrz danego podmiotu gospodarczego (np. między podmiotami zarządzającymi a wykonawczymi w przedsiębiorstwie)

Mechanizm makroregulacji - obejmuje wzajemne oddziaływania regulacyjne zachodzące między władzą gospodarczą, a wszystkim uczestnikami rynku.

Własność w sensie ekonomicznym - określony stosunek dóbr materialnych, obejmujący wszelkie formy przynależności tych dóbr do jednostek lub wyodrębnionych grup. Własność odniesiona do środków produkcji decyduje o charakterze stosunków międzyludzkich powstających w procesie produkcji, przesądza sprawę własności produktów, a tym samym sposób ich podziału. Wyróżnia się zwykle: własność prywatną i publiczną (państwową i komunalną).

Własność w sensie prawnym -stosunek zachodzący miedzy osobą a rzeczą z tytułu wyłączności posiadania, użytkowania i rozporządzania daną rzeczą. Przedmiotem własności jest rzecz, a podmiotem osoba fizyczna lub osoba prawna.






Sunday, October 14, 2012

Polityka, państwo i władza

POLITYKA

Polityka - co to jest? o czym jest? ponad 150 definicji

Polityka (definicje):

  • formalno-prawna - działalność instytucji państwowych 
  • behawioralna - dowolny układ stosunków społecznych w którym występuje wyraźna obecność kontroli władzy lub autorytetu 
  • funkcjonalna - funkcja systemu społecznego zapewniająca rozwój poprzez rozwiązywanie konfliktów  podział dóbr, artykulacje interesów 
  • racjonalna - podejmowanie decyzji w ramach sprawowania władzy i gry o nią 
  • post-behawioralna - polityka to służba społeczna która ma zmniejszyć lub usunąć ograniczenia w zaspokajaniu potrzeb ludzkości 
Polityka to dążenia (działanie) do realizacji celów społecznych z wykorzystaniem lub dążeniem do wykorzystania instrumentarium i autorytetu państwa. 
Instrumentarium

Trzy typy polityki:
  1. realna - działania podmiotów realizujących swoje cele w czasie rządzenia (w czasie dysponowania instrumentarium) 
  2. potencjalna - działania podmiotów które cele społeczne chcą zrealizować w przyszłości 
  3. wpływu - działania grup i osób realizujących cele poprzez nieformalne/niejawne wpływanie na instrumentarium państwa np. związki zawodowe 

WŁADZA

Władza - stosunek pomiędzy 2 podmiotami (stosunek władczy) 
Elementy władzy:
  1. stosunek (relacja)
  2. rozkaz
  3. wykonanie
  4. normy 

Pięć sposobów definiowania władzy:
  1. orientacja behawioralna - szczególny typ zachowania polegający na możliwości modyfikowania zachowań innych 
  2. orientacja teleologiczna (celowościowe) - spełnianie pewnych celów, wytwarzanie zamierzonych skutków 
  3. instrumentalne - możliwość stosowania szczególnych środków np. przemocy 
  4. strukturalne - stosunek pomiędzy rządzącymi a rządzonymi 
  5.  konfliktowe - władza to możliwość podejmowania decyzji regulujących rozdział dóbr będący przedmiotem konfliktów społecznych 
Władza polityczna - -system stosunków społecznych zachodzących między określonymi podmiotami, polegający na możliwości stosowania trwałego i instytucjonalnego przymusu w celu zmuszenia do określonego postępowania

Po co jest władza? Funkcje władzy w znaczeniu sensualnym:

    • integracyjna - hamowanie naturalnych tendencji odśrodkowych i zapewnienie władzy centralnej  najważniejszego znaczenia w kierowaniu społeczeństwem 
    • dystrybucyjna - konflikt społecznie pożądanych dóbr --> podział tych dóbr 
    • ochronna - zapewnienie bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego 
    • strukturotwórczą - zadaniem\celem władzy jest tworzenie mechanizmów społecznych umożliwiających dostęp do rządzenia (możliwie) wszystkim grupom społecznym 
Funkcje władzy w znaczeniu sensu stricte:
    • stanowienie prawa (normy które obywatele powinni przestrzegać)
    • uruchamianie środków i form zapewniających poszanowanie tych norm np. administracja, wojsko, policja 
    • tworzenie i modyfikowanie organów państwowych, ustalanie jak obywatele biorą udział w ich składzie i decydowaniu 
    • kierowanie państwowymi środkami represji i kontroli 
    • mianowanie personelu w aparacie państwa 
    • podejmowanie decyzji w zakresie funkcjonowania państwa, ściągania podatków oraz ich redystrybucji 
    • ustalanie kierunków polityki zewnętrznej i mianowanie personelu dyplomatycznego 
Rodzaje władzy politycznej: 
  • władza polityczna w węższym znaczeniu (partia zwycięska lub koalicja rządząca)
  • władza państwowa ? 
  • władza publiczna ?
Płaszczyzny realizacji władzy politycznej: 
  • poziom panowania - ukierunkowanie polityki państwa w sposób korzystny dla dużych gruo społecznych uznawanych za panujące (najważniejszy parlament?)
  • poziom rządzenia - ukierunkowanie aktywności instytucji państwa, a za ich pośrednictwem egzekwowania postępowania zgodnego z celami w akrach prawnych oraz programem rządów 
  • poziom zarządzania - ukierunkowanie działań konkretnych zespołów ludzkich i osób służące realizacji decyzji władczych określonych na szczeblach panowania i rządzenia 
PAŃSTWO


powstanie pierwszych państw ok. 7500 lat temu 
  1. polis --> miasto państwo (Starożytna Grecja)
  2. republica (Starożytny Rzym)
  3. civitas (Starożytny Rzym)
  4. imperium (Starożytny Rzym)
  5. regnum --> królestwo (średniowiecze)
  6. terra --> ziemia (średniowiecze)
  7. das Reich 
  8. das Land 
na przełomie wieku XV/XVI Nicolo Machiavelli stworzył uniwersalną nazwę państwo 

Pięć koncepcji genezy państwa: 
  • teistyczne (państwo jako twór wieczny) - powstanie państwa wiąże się z działaniem sił nadprzyrodzonych/istoty nadprzyrodzonej; teorie teistyczne nie są jednorodne np. Paweł z Tarsu twierdził, że państwo zostało stworzone przez Boga, a Tomasz z Akwinu twierdził że zasada władzy państwowej została stworzone przez boga jednak poszczególne państwa są już tworem ludzkim 
  • umowy społecznej (państwo jako twór historyczny) - państwo jest umowa pomiędzy społeczeństwem, a władzą (legitymizacja władzy) <Tomasz Hoks?>, John Lock, Jean Jacques Russo
  • patryjarchalne -  państwo powstało na drodze ewolucji poprzez łączenie się rodzin w rody, a następnie państwa
  •   podboju/przemocy - (Ludwik Gumplowicz) państwo powstało jako podbój jednych plemion przez drugie; nastąpił podział na rządzących i rządzonych pod względem raz (w znaczeniu etnicznym) 
  • historyczna (marksistowska) - Fryderyk Engels; państwo jako twór historyczny; państwa powstały na pewnym etapie rozwoju społecznego (moment powstania społecznego podziału pracy, podziału wytworzonego bogactwa, podziału na klasy)

Klasyfikacje podziału koncepcji: 
  • teorie w których państwo jest uznawane za twór wieczny 
  • teorie w których państwo jest uznawane za twór historyczny 
    • upatrują przyczyn powstania państwa w czynnikach zewnętrznych (heterogenicznych)
    • upatrują powstania państwa w czynnikach wewnętrznych (autogenicznych) 

Współczesne sposoby powstawania państw:
  • wyzwolenie się narodu z zależności (zwłaszcza kolonialnej) od innego narodu  
  • oderwanie się części terytorium danego państwa i utworzenie nowego --> Bangladesz, Erytrea, Kosowo
  • podział państwa na kilka nowych (Austro-Węgry, ZSRR)
  • połączenie się kilku organizmów państwowych a jeden (Niemcy)
  • powstanie na podstawie aktu prawa międzynarodowego (jeden przypadek: Izrael w 1947)

Co to jest państwo? Jakie są jego najważniejsze atrybuty?

Sposoby definiowania państwa:

  • logiczno-normatywne: z jednej strony to kategoria języka, a z drugiej to wyobrażenie spójnego systemu  norm regulujących zachowania ludzkie (państwo jako podmiot stosunków prawnych zbudowany z norm prawnych - Hans Kelsen)
  • psychologicznym: przeżycia psychiczne ludzi związane z ludźmi władzy, stylami rządzenia i instytucjami władzy (Leon Petrarzycki)
    • indywidualne i zbiorowe wyobrażenia o naturze władzy, jej celach i sposobach działania --> psychiczny wymiar istnienia państwa
      • doznania ludzi którzy mają kontakt z instytucjami władzy np. administracją
      • reakcja na mandat/pouczenie
      • badania opinii publicznej 
  • aksjologiczny (aksjologia --> nauka o wartościach): państwo to rodzaj wspólnej wartości, zbiór ważnych celów godny współdziałania niezależnie od indywidualnych ceków (wartość scalająca różne grupy społeczne) 
  • społeczno-historyczny: państwo to wielka grupa społeczna o szczególnym sposobie organizacji która ma wspólne doświadczenia historyczne
  • panstwo jako organizacja polityczna, suwerenna, przymusowa, terytorialna, globalna i hierarchiczna
--> polityczna - państwo jesy organizacją polityczną w której władza polityczna jest czynnikiem organizującym współpracę dużych grup społecznych, państwo rozwiązuje konflikty pomiędzy tymi grupami tzn. rządzi i kieruje społeczeństwem  
--> suwerenna


Rynek - zagadnienia

Gospodarstwo domowe i przedsiębiorstwo – funkcje.
Obieg okrężny w gospodarce – interpretacja (co jak i dla kogo produkować?).
Rynek – def., utworzenie się rynku (-> transakcje dokonywane na masową skalę w pewnym okresie czasu), podział rynków.
Rynek doskonale konkurencyjny (założenia, interpretacja).
Popyt i podaż
definicje (popyt i podaż, prawo popytu i prawo podaży, wielkość popytu i wielkość podaży, zmiana popytu i podaży), determinanty popytu i podaży (rozróżnienie na determinanty cenowe i pozacenowe).
popyt i podaż jako funkcje wielu zmiennych; popyt i podaż: funkcja właściwa i odwrócona (graficzne przedstawianie krzywej popytu i podaży w układzie współrzędnych jako funkcji odwrotnej).
Popyt a wielkość popytu; podaż a wielkość podaży; wpływ determinant cenowych i pozacenowych; ruch wzdłuż krzywej a przesunięcie krzywej.
Równowaga i nierównowaga na rynku (niedobór rynkowy, nadwyżka rynkowa), mechanizm rynkowy.
Rola państwa: przyczyny, cele i skutki wprowadzania cen minimalnych i maksymalnych przez państwo.
Dobra normalne i podrzędne.

Elastyczność - def. (elastyczność mierzona punktowo i łukowo – co to znaczy?)
a) popytu
- cenowa
- determinanty elastyczności cenowej,
- wartości wskaźnika elastyczności cenowej, interpretacja ekonomiczna współczynnika elastyczności
- dochodowa: wartości przyjmowane dla poszczególnych dóbr podrzędnych i normalnych, interpretacja
- mieszana cenowa: wartości przyjmowane dla dóbr substytucyjnych, komplementarnych i niezależnych, interpretacja
b) podaży
- cenowa,
- determinanty elastyczności cenowej i interpretacja ekonomiczna.
Efektywność rynku – nadwyżka konsumenta i producenta (dobrobyt ekonomiczny – nadwyżka łączna konsumenta i producenta)
Podatki, wpływ podatków na sytuację rynkową konsumenta i producenta, rozkład i konsekwencje opodatkowania (strata dobrobytu ekonomicznego – nadwyżki łącznej konsumenta i producenta).
Utarg całkowity (UC), zależność między utargiem całkowitym a elastycznością cenową funkcji popytu.

Thursday, October 11, 2012

Ogólne wiadomości o prawie

Prawo można określić jako sztukę (stosowanie) tego co dobre i słuszne.

Prawo - zespół norm prawnych lub usankcjonowanych przez państwo lub zagwarantowanych przymusem państwowym.

Prawo:
- powstaje na drodze ustanawiania norm
- jest uporządkowanym zbiorem norm
- jest nierozerwalnie związane z państwem
- jego integralną częścią jest przymus państwowy

Prawo dzielimy na:
  • przedmiotowe: normy prawne (ich zespół) porządkujący jakieś dziedziny życia
    - np. prawo karne lub cywilne
    - wprawie przedmiotowym wyróżniamy normy prawne: bezwzględnie obowiązujące, względnie obowiązujące i semiimperatywne
  • podmiotowe: uprawnienia wynikające z prawa przedmiotowego
    - np. prawo własnościowe
    - w prawie podmiotowym możemy wyróżnić prawo majątkowe (przeliczalne na pieniądze) oraz prawo niemajątkowe - występuje również podział na prawa zbywalne i niezbywalne oraz względne (skierowanie do niektórych) i bezwzględne (skierowane do wszystkich)
Zwyczaj - zachowanie powszechnie stosowane w danym społeczeństwie w danym przypadku
Praw zwyczajowe - powszechne przekonanie że coś (jakiś zwyczaj) jest prawem.

Język prawny a język prawniczy. 
  • język prawny to ten który spotykamy w różnego rodzaju normach czy przepisach prawnych (w tekstach normatywnych)
  • język prawniczy to specyficzny żargon którym posługują się prawnicy 
Funkcje prawa:
- kontrola zachowań
- rozdział dóbr i ciężarów (obciążeń)
- regulacja konfliktów --> sposoby regulacji konfliktów to:
  • tryb umowny - zawarcie umowy/ugody pomiędzy stronami konfliktu 
  • tryb mediacyjny - strony mają wpływ na wybór mediatora, jednak to co orzeknie mediator nie jest dla storn wiążące
  • tryb arbitrażowy - strony mogą wybrać arbitra jednak to co orzeknie arbiter jest dla stron wiążące  
  • tryb ad-judykacyjny czyli sądowy 
Norma prawna, a norma moralna 
  1. normy prawne są jednolite (skodyfikowane?) \ normy moralne nie mają jednolitego systemu
  2. normy prawne mają charakter dwustronny (uprawniająco-zobowiązujący) \ normy moralne wyróżnia jedynie poczucie obowiązku 
  3. normy prawne posiadają sankcję prawną (istnieje przymus państwowy) \ dla norm moralnych sankcjami mogą być wyrzutu sumienia lub opinia społeczna 
  4. normy prawne są sformalizowane i precyzyjne \ normy moralne powstają żywiołowo i mniej precyzyjne 
  5. normy prawne odnoszą się tylko do czynów i słów człowieka \ normy moralne wkraczają również w sferę myśli i uczuć 
  6. podmiotami norm prawnych są: osoby fizyczne i prawne oraz jednostki organizacyjne \ podmiotami norm moralnych są tylko osoby fizyczne 
SANKCJA = DOLEGLIWOŚĆ 

NORMA PRAWNA = PRAWO 
  • jest to jedna z postaci norm społecznych 
  • jest najmniejszym stanowiącym strukturalną całość elementem prawa 
  • jest regułą zachowania 
  • jest regułą abstrakcyjną i generalną (abstrakcyjność: zdarzenie które może się zdarzyć w nieokreślonej liczbie przypadków; generalność: do pewnej kategorii kandydatów) 
W normie prawnej możemy wyróżnić: 
  • hipotezę która odpowiada na pytania: kto? w jakich warunkach?
  • dyspozycję która odpowiada na pytanie: jak się zachować? 
  • sankcja odpowiada na pytanie: co jeżeli ktoś zachowa się inaczej? 

Dozwolone jest wszystko co nie jest prawe zakazane lub przez prawo nakazane.

Przepis prawny - najmniejsza jednostka redakcyjna aktu normatywnego, stanowiąca zawartą w akcie normatywnym wyodrębnionym przez prawodawcę w całość gramatyczną i występującą w tekscie normatywnym jako:
- np. artykuł, paragraf, punkt lub podpunkt
(*normy prawne są przez pracodawcę...?)

Poszczególne przepisy mogą redagować:
- normę prawną w całość
- fragment normy prawnej
- cześć różnych norm pranych
- istnieją w tekście normatywnym takie przepisy prawne których normatywność jest wątpliwa  

(*charakterystyki ustrojowe?)

Definicje ustawowe - zaliczmy do nich takie sformułowanie tekstu normatywnego (przepisy) w których prawodawca sam ustala znaczenie użytych w treści prawa zwrotów

Leges imperfectae - są nimi przepisy nie przewidujące żadnych skutków za wykroczenia przeciw ich postanowieniom

Podział przepisów prawnych:

  • prawo materialne: określa wzajemne stosunki pomiędzy podmiotami prawa
  • prawo formalne: realizacja prawa materialnego, prawa procesowego i fikcji prawnych 
Fikcja prawna - norma prawna nakazująca kontrfaktyczne uznanie wystąpienia pewnego faktu prawnego, który w rzeczywistości nie miał miejsca.
-np. "spadkobierca niegodny zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku"

  • ze względu na stopień konkretności:
    - konkretne: formułują dyspozycję
    - blankietowe: bez reguły pożądanego postępowania
    - odsyłające: ???
  • za względu na zasięg obowiązywania:
    - uniwersalne: całe terytorium państwa
    - partykularne: ograniczony zasięg obowiązywania
  • moc stosowania:
    - bezwzględne obowiązujące: imperatywne (ius cogens) tzn. dyspozycja zredagowana jest w sposób kategoryczny (bez możliwości innego zachowania bo wywoła to skutki prawne)
    - względnie obowiązujące: dyspozytywne (ius dispositivum)
    - jednostronnie bezwzględnie obowiązujące: modyfikacja na korzyści jednej ze stron np. pracownika lub konsumenta